Reflectie op het nu

Published by:

Gisteren bezocht ik een bijeenkomst van Dutch Masters in Pakhuis de Zwijger, waarin Ivo van Hove centraal stond, regisseur en directeur van Toneelgroep Amsterdam. Die man kan goed vertellen, ik zou hem graag nog eens nader interviewen over de relaties die hij ziet tussen theater en tijdgeest. Heerlijk om te zien dat hij zijn anarchistisch-eigenwijze houding nooit kwijt is geraakt gedurende zijn loopbaan. Zijn stelregel: je moet nooit iets maken om de verwachtingen van de buitenwereld te volgen, maar altijd je eigen kompas varen, met het oog op die buitenwereld. Alleen dan bereik je waarvan je droomde. Het klinkt zo eenvoudig, maar ik kom dagelijks bij organisatie waar dat al jaren niet meer lukt. Sowieso zouden bedrijven meer dwarsverbindingen moeten zoeken met creatieve denkers als Van Hove en  Adelheid Roosen, die ook al eens wijze woorden sprak over dit onderwerp. Ze hebben wijze woorden te melden over hoe ze hun organisatie zodanig inrichten dat de acteurs ’s avonds hun ding kunnen doen op de planken – of daarbuiten.

Opvallende uitspraak van Van Hove na een vraag over : “Theater hoeft niet per se commentaar te geven op de actualiteit. Het moet vooral een diepere reflectie geven op het leven van vandaag.” Ja! Riep ik nog net niet hardop. Reflectie vanuit enige afstand, verdieping eerder dan polarisatie, niet het conflict maar de loutering. Dat is wat de maatschappij nodig heeft – we beschreven die tendens al in de TrendRede. Ook de ontwikkelingen binnen het theater geven – vanzelfsprekend! – een inzicht in de tijdgeest.

Het goede van Batman vs Superman..

Published by:

Batman vs Superman. Het is natuurlijk een verbazingwekkend slechte film. Al terwijl ik in de bioscoop zat vroeg ik mezelf af of er binnen het budget van 250 miljoen dollar geen ruimte was om iemand in te huren die een heldere verhaallijn kon bedenken. Het script rammelt aan alle kanten en sleept zich slaapverwekkend voort, ondanks de bizarre plotwendingen, en baart in opperste wanhoop na bijna drie uur ploeteren een volstrekt willekeurig monster, om nog tot een enigszins stunt-vechtbare finale te komen.

Toch keek ik er met interesse naar. Ergens in de studio moet een – ongetwijfeld onderbetaalde – scriptschrijver hebben gezeten, die hengelde naar de aandacht van de bioscoopbezoeker. Zelfs de slechtste film heeft thema’s waar een toekomstpsycholoog zich in vast kan bijten. Dat wat populair is zegt altijd iets over de tijdgeest, omdat het op een bepaald moment populair is. Vier thema’s uit BvS:

  1. Supermannen hebben ineens een ego, kunnen gechanteerd en tegen elkaar opgehitst worden.
  2. De wereld laat zich niet meer door 1 Superman redden en op iedere twee benodigde supermannen moet er minimaal één supervrouw rondlopen.
  3. Niet landen of bendes, maar megabedrijven zijn de nietsontziende, cynische boosdoeners.

En als uitsmijter:

  1. Ook dat wat we het goede noemen heeft duistere kanten. Er is geen absoluut moreel ijkpunt. Macht corrumpeert. Ieder moet zijn eigen grens bepalen.

Het is om de grotere maatschappelijke thema’s te illustreren dat ik graag stukjes uit film of muziek laat zien tijdens lezingen. Zet een film van 10 jaar geleden naast die van vandaag en ineens zie je hoe anders we denken over de wereld en onszelf. Meer weten? Laat het me weten..

Bekijk de trailer

 

Langzamer en duurder?

Published by:

Een duidelijk tijdgeeststatement in de Volkskrant van 15 april. “Altijd maar sneller en goedkoper werkt niet meer.” We bewegen van efficiencydrang naar betekenisverlangen, zo verwoordde ik het verleden jaar in een TedX praatje. Hoe bedrijven er ook aan trekken, de arbeidsproductiviteit wil nauwelijks stijgen. We zijn toe aan andere methodes, nieuwe organisatievormen. Nee, dat wil niet zeggen dat alles langzamer en duurder wordt. Maar soms is ‘lummelen’ wel een verbazingwekkend effectief instrument, bewijst psychologisch onderzoek. Zo kan de invoering van een deadlineloze dag op kantoor ineens allerlei frisse ideeën opleveren. Wie zijn geest vrij maakt van strikte kaders en protocollen, los komt van efficiency, groeit in zijn essentie. Dat geldt voor mensen, maar ook voor bedrijven. Daar gaan we nog veel over lezen, de komende jaren. Maar deze kop spreekt alvast boekdelen..

Schermafbeelding 2016-04-15 om 09.30.55

Occupy, Nuit Debout! Who Cares?

Published by:

Occupy, het is alweer bijna vergeten. Totdat we de geschiedenis schrijven van deze periode. Dan krijgt de beweging haar plaats als de aanzwengelaars van het groeiende aantal protest- en veranderbewegingen, zeker binnen de westerse wereld. Zeg maar het Provo van deze tijd. Ondertussen is alweer een reïncarnatie van Occupy opgestaan: Nuit Debout.

Nog zo’n lenteinitiatief, Who Cares, maakte er een video over. Er beweegt nog steeds van alles, en de veranderingsgezinden blijven terrein winnen. Hoe sta jij in deze tijd?

http://

 

Daar is hij weer!

Published by:

Over Buurtzorg en oprichter Jos de Blok heb ik al vaker geschreven, ook in de TrendRede. De Volkskrant publiceert nu een achtergrondartikel over de man die binnen tien jaar een organisatie met meer dan 8000 (tevreden!) medewerkers uit de grond stampte. Hoe hij dat deed? Hij werkte als manager in de thuiszorg, tot deze “in de greep raakte van de managers – mensen die vaak geen enkele beroepservaring hadden in deze sector. ‘Vanaf dat moment werd niet meer vanuit het perspectief van de klant gedacht, maar vanuit het perspectief van de organisatie.'” In die ene zin verschuilt zich een wereld van ongenoegen, problemen en vastlopende systemen.. Ik maak het vaak mee tijdens sessies en strategische trajecten met klanten. Men ziet het succes van Buurtzorg en probeert de praktijk te kopiëren zonder de theorie te bestuderen: “beslissingen zo laag mogelijk in de organisatie” roept men dan, ontslaat wat managers en installeert zelfsturende teams. Maar het denken blijft binnen het perspectief van de eigen organisatie vallen. De protocollen en organisatiedoelen blijven ongewijzigd, alleen moeten werknemers nu zelf maar uitzoeken hoe ze die gaan waarmaken. Logisch dat dat niet werkt.. Van Buurtzorg valt nog veel te leren en het begint bij de organisatie-identiteit.

Lees het Volkskrant artikel hier (als je toegang hebt). Ik kom het grotere verhaal anders graag een keer vertellen, met een lezing of door een workshop.

 

De Jaren 60 bestaan niet

Published by:

In De Volkskrant van vrijdag 18 maart een aardig artikel over de opgeblazen geschiedschrijving ten aanzien van ‘de jaren 60 revolutie’. Op de een of andere manier vinden we het belangrijk om in decennia te blijven denken. Maar, zo schreef ik in De Seizoenen van de Tijdgeest, de jaren zestig zoals wij ze herinneren, als een lentetijdgeest, begonnen pas in 1965 – en eindigden zo rondom 1971. Tijdgeest houdt zich nu eenmaal niet aan decennia. De Volkskrant schrijft precies dat. Anneke Grönloh benoemt het eigenlijk het meest scherp. Zie de quote hiernaast. Zij kan het weten, ze scoorde haar grootste hits rondom 1963. Die waren onbeschaamd nostalgisch en zeker niet revolutionair. Schermafbeelding 2016-03-18 om 18.11.35Luisteren naar je moeder, dat moest je..! Het was dan ook nog volop winter in de tijdgeest. Rust en regelmaat. Moraal. En terugkijken.

Vanaf 1965 brak de lente door, in 1966 was er Provo en in 1969 een bezetting van de Universiteit van Amsterdam. Rockmuziek brak door en er sliepen hippies in het Vondelpark. Dat moeten we ook weer niet overdrijven in aantallen. Het waren mediagenieke iconen, toppen bovenop een alom aanzwellende vernieuwingsgolf. Het zijn nu eenmaal de plaatjes die blijven plakken op ons netvlies. En in de geschiedenisboekjes. Lentetijdgeest, dat zijn jaren van experiment en taboes doorbreken. Pas daarna worden de beste nieuwe ideeën breed geïmplementeerd. Tussen 1971 en 1977 bijvoorbeeld stond de Nederlandse cultuur in het teken van onderwerpen als ‘democratisering’, ‘feminisme’ en ‘homoemancipatie’.

Schermafbeelding 2016-03-18 om 18.10.31Wat staat er over de huidige tijdgeest in de geschiedenisboekjes, straks? Ik voorspel plaatjes van Occupy en straatprotesten, naast een foto van Jos de Blok, om maar iemand te noemen, beelden die aangeven dat er zo rondom 2012 ook weer een vernieuwingsgolf op gang begon te komen. Zullen we dat tegen die tijd dan ook weer ‘De Jaren 10 Revolutie’ noemen?

BouwGesprek ‘LEREN’

Published by:

Maandag 7 maart begeleidde ik het eerste BouwGesprek, een experiment waarbij we het gedachtegoed van de TrendRede meer naar de praktijk willen trekken. Daarin roepen we 2016 uit tot het jaar van het BouwGesprek. De tijdgeest is rijp voor stappen: overal in het land, binnen organisaties en overheden, vertellen leidinggevenden me dat ze ‘bewust onbekwaam’ zijn: ze weten dat het bestaande niet goed meer werkt, maar twijfelen over de te kiezen vernieuwingsrichting. 12828968_1156114211086946_7241388889249386865_o(1)

Voorbeelden van vernieuwende experimenten zijn er reeds voldoende. Alleen bereiken de verhalen niet iedereen – en weten we niet altijd hoe ze werken. Als TrendRedenaren willen we graag een bijdrage leveren, de dam verlagen zodat meer mensen in de praktijk de stap durven nemen. Maandag namen we daarom ‘het leren van de toekomst’ onder de loep. Wat zijn de fundamenten van dat leren? Het werd een mooie bijeenkomst, mede door de opzet. Géén debat. Daarover is de TrendRede duidelijk. Het debat is dood. Het laatste wat we nodig hebben is om de kloof tussen verschillende ideeën verder te vergroten. We zochten de verbinding met elkaars ideeën eSchermafbeelding 2016-03-09 om 10.00.59n gedachten, probeerden ze te clusteren en daarna te verdiepen, om zo tot fundamentele bouwstenen te komen. Wat kwam zoal voorbij? ‘De uniciteit, de verbinding en de veranderende maatschappij’, ‘het tijdloze leren’, ‘het vinden van toekomstige structuren – of juist niet.’ In twee uur tijd kwam veel voorbij, de implicaties bijvoorbeeld, maar ook de barrières (angst, altijd weer angst..) en de voorbeelden (lef, ja, steeds weer lef..) en wat je nodig hebt om de overtuigingskracht in jezelf en je organisatie te vinden. Wat duidelijk is: er over spreken helpt.

De resultaten van het eerste BouwGesprek kun je volgen op de Facebookpagina die in het leven is geroepen om de verbinding vast te houden. In een gesprek van twee uur kun je natuurlijk niet ‘even de toekomst’ bepalen. Maar je kunt elkaar wel inspireren met voorbeelden, gedachten, r12814460_438245046383450_4482821260832251296_neacties en onverwachte nieuwe invalshoeken. We hebben het andere in de ander nodig om vooruit te komen. Een BouwGesprek is een manier om ons te verbinden aan dat andere. In mei is het volgende BouwGesprek, dan over ZORG.

De agent mag weer mens worden?

Published by:

De kanteling zie je binnen steeds meer organisaties. Burgemeesters claimen dat ze opvang van asielzoekers beter – én goedkoper – kunnen regelen door het kleinschalig aan te pakken. Individueel maatwerk moet de norm worden op scholen, zei staatssecretaris Dekker verleden week. Ook de nieuwe politiechef, Erik Akerboom, voegt zich in deze brede ontwikkeling. De politie gaat decentraliseren. Agenten krijgen weer de ruimte. Akerboom ziet het goed. Efficiëntiestreven en standaardisatie hebben hun tijd overleefd, leveren geen nieuwe meerwaarde op, wel nieuwe frustratie. De arbeidsproductiviteit, bijvoorbeeld, neemt al jaren niet verder toe. Het individu is de bouwsteen van de samenleving geworden en dus moeten we op zoek naar het individuele professionalisme, de menselijke maat, de persoonlijke drijfveer binnen het grotere belang van de organisatie en de samenleving. Alleen zo komen we weer vooruit. Daar ligt wél een duidelijke taak voor de corpsen: “Ik denk dat de politie niet achteraf de politiek moet bekritiseren, maar in het voortraject veel meer moet meedenken, invloed uitoefenen op te nemen beslissingen,” zo zegt Akerboom in Trouw. Bij individuele vrijheid hoort altijd individuele verantwoordelijkheid. Het is een ontwikkeling, een tijdgeestles, die binnen veel organisaties op de rol staat, momenteel. Prima. We zijn er aan toe, als samenleving. Dat is dan ook de reden waarom je dit soort berichten zo vaak leest, in de krant.

Schermafbeelding 2016-02-29 om 10.19.18

Kunst en de tijdgeest

Published by:

Regelmatig geef ik in een workshop de deelnemers de opdracht om de top-10 te analyseren en op basis daarvan de trends te bepalen. Het komt vaak als een verrassing: wat populair is zegt inherent iets over de tijdgeest. Iets is immers niet voor niets populair. Muziek en film zijn eenvoudiger te ‘kraken’ dan moderne kunst. Daarbij is vaak sprake van meerdere lagen tegelijkertijd, elk met hun eigen betekenis. Toch komen er zo af en toe berichten voorbij waar ik als toekomstpsycholoog warm van word. Neem nu het onderstaande artikel in het kunstkatern van De Volkskrant. Het gaat over Puzzelkunst. Installaties van losse, maar zorgvuldig gedrapeerde objecten, waarvan de beschouwer de betekenis zelf bij elkaar moet puzzelen. En leg daar de jongste TrendRede naast: we zijn op zoek naar grip op een wereld die losgeslagen lijkt. De TrendRede beschrijft hoe ieder mens op zich een individuele bouwsteen is geworden, die tastend en zoekend zijn betekenis binnen het bouwwerk van de samenleving probeert te ontdekken en daarbij zijn eigen dwarsverbindingen legt. Omdat terugvallen op oude, bestaande (want vergane, onbetrouwbare) bindingen niet lukt of niet gewenst lijkt. The Me in We, noem ik het.

De voorhoede van de kunstwereld kan niet anders dan vooruit denken met de middelen, de gedachten van het heden. En reflecteert daarmee op wat er beweegt binnen de samenleving. Des te meer reden om eens een museum binnen te lopen. Je begrijpt de wereld beter. Je kunt natuurlijk ook een toekomstpresentatie boeken. Dat is een andere manier om verbinding te maken met morgen..

Schermafbeelding 2016-02-16 om 10.24.57

Diversity Power!

Published by:

Diversiteit staat weer op de agenda. In de TrendRede besteedden we er aandacht aan en in de Seizoenen van de Tijdgeest legde ik uit waarom het een typerend Lentesignaal is. Het Nieuwe Normaal wordt op dit moment geformuleerd en juist de groepen die iets te winnen hebben roeren zich. Zo schreef ik al eerder dat transgenders een mediafenomeen zijn geworden het afgelopen jaar. Je komt ze meer op televisie en tijdschriften tegen dan op straat. Zo breken ze de moraliteit open en vechten zich naar binnen als acceptabele levensvorm.

m1fz7rlatb62

Veel zichtbaarder nog is de zwarte strijd. Dat we ons al jaren boos maken om Zwarte Piet is peanuts, de strijd is breder en wordt in de gehele westerse wereld gestreden. Zo begon het Amerikaanse fenomeen Superbowl dit jaar al met het volkslied, gezongen door de heldin aller outcasts, Lady Gaga. Vergis je niet in de implicaties daarvan. Maar de media-aandacht lag vooral bij de opmerkelijke act van Beyoncé, die de brave blanke jongens van Coldplay zo’n beetje van de middenstip blies. Ze zong een fragment uit Formation, een nieuw nummer met een straffe trotse én politieke boodschap. “I like my negro nose with Jackson Five nostrils,” zingt ze. En: “I  just might be a black Bill Gates in the making..”

“I slay,” houdt ze het American football minnende publiek voor. Dat een dergelijk optreden bij een klassieker erg nieuwswaardig maar niet eens onbestaanbaar dan wel wereldschokkend wordt gevonden, zegt al iets over de gewenning aan het krachtige geluid van de diversiteitpleiters. De stemmen verheffen zich deze lenteperiode, velen zullen er nog volgen. Wie zet het spoor in Nederland uit? Sylvana Simons doet haar best, Humberto Tan frummelt soms aan de grenzen die RTL stelt aan een talkshow. Zelf vond ik de clip die Fresku verleden jaar maakte sterk en duidelijk in zijn boodschap. Er is iets aan het bewegen. Let er maar op, de komende tijd. Er zijn openingen geforceerd en die worden langzaam maar zeker opgevuld met nieuwe gezichten. Die we al snel weer heel normaal vinden.